ردیف نام یا عنوان اثر شماره ثبت قدمت ناحیه  محله  نشانی یا موقعیت  1 آب انبار بابانوروزخان   قاجار  4 12 مولوی باغ فردوس 2 آب انبار بازار پاچنار   قاجار  3 9 بازار پاچنار 3 آب انبار سید اسماعیل  16224 قاجار 3 9 خ مصطفی خمینی پائین تر از کوچه غفاری ضلع شرقی بقعه سید اسماعیل 4 آب انبار مسجد حکیم    قاجار  2 5 خ پامنار،کوچه مروی 5 آسیا ب والی 3029 قاجار  6 3 پل چوبی-خیابانکفائیامانی کوچهسادات بنبست محبوب جنب پ 31  6 ارگ تاریخی تهران  10000 صفویه،قاجار ،معاصر 2   خیابان 15 خرداد میدان ارگ 7 امامزاده روح الله    قاجار  2 5 خ باب همایون،محوطه شرکت مخابرات 8 امامزاده زید  259 قرن 10 ق 3 9 خ پانزده خرداد،بازار کفاش 9 امامزاده سید اسماعیل 409 قرن 13ق 3 9 خ مصطفی خمینی ،خ علیرضا غفاری ،ک امازاده   10 امامزاده سید نصرالدین 2683 قاجار  3 8 خ خیام 11 امامزاده سید ولی   قاجار  3 9 بازار تهران 12 امامزاده نصراله   قاجار  2 5 خ باب همایون روبروی قورخانه  13 امامزاده یحیی  11196   2   خیابان ری کوچه امامزاده یحیی 14 بازارامیر   قاجار  3 9 بازار بزرگ تهران  15 بازارامین السلطان   قاجار  4 12 چهارراه مولوی،خ صاحب جمع  16 بازارچه قنات آباد   قاجار  3 8 خ مولوی،بین میدان محمدیه وچهارراه مولوی  17 بازارچه قوام الدوله  10840 قاجار  3 8 میدان وحدت اسلامی(ضلع شرقی) 18 بازارچه گذر قلی    قاجار  3   خ خیام ،پایین تراز چهارراه گلوبندک 19 بازارچه مروی    قاجار  2 5 ناصرخسرو 20 بازارچه نایب   قاجار  2 6 خ خیام ،بین ری  وچهرراه سیروس 21 بازارچهارسوق بزرگ 1541 قاجار  3 9 بازاربزرگ 22 بازارچهارسوق بزرگ 11465 قاجار  3 9 خ مصطفی خمینی ،بالاتر از بازار حضرتی  23 بازارچهارسوق کوچک    قاجار  3 9 بازاربزرگ  24 بازارحضرتی    قاجار  3 9 خ مولوی(بازار بزرگ) 25 بازارسید اسماعیل   قاجار  3 9 خ مصطفی خمینی  26 بازارصحافها   قاجار  3 9 بازار بزرگ تهران  27 بازارکفاشها   قاجار  3 9 بازاریزرگ 28 بازارهرنده ای   قاجار  3 9 بازاربزرگ 29 باشگاه افسران   پهلوی اول  1 1 مجموعه میدان مشق 30 باغ تکیه دولت   قاجار  3 8 خ پانزده خرداد،ک تکیه دولت ،خ شهیداکبری 31 باغ سفارت روسیه    قاجار  1 1 خ نوفل لوشاتو  32 باغ نگارستان (دانشكده علوم اجتماعي) 2082 قاجاریه 1   ضلع شمالی ميدان بهارستان 33 باغ وعمارت پیرنیا   قاجار 1 1 خ لاله زار نو،خانه پیرنیا 34 بانک سپه شعبه مرکز   پهلوی  1 1 خ امام خمینی  35 بانک مسکن شعبه مرکز   پهلوی اول  1 1 خ فردوسی 36 بانک ملی شعبه بازار   پهلوی اول  3 9 خ پانزده خرداد 37 بدنه خیابان لاله زار   قاجار،پهلوی  1 1 خ لاله زار جنوبی 38 بدنه خیابان ناصر خسرو   قاجار 2 5 خ ناصرخسرو 39 بدنه محله عودلاجان 15381 قاجاريه 2 5 حد فاصل خیابان ری در شرق، ناصرخسرو در غرب، 15 خرداد در جنوب، امیرکبیر در شمال 40 بدنه ميدان مخبرالدوله 14618 پهلوی  1 1 ميدان مخبرالدوله(استقلال)تقاطع خیابان جمهوری وسعدی  41 برج آب بانک ملی  1911 پهلوی اول  1 1 خ فردوسی،ک بانک،داخل محوطه بانک ملی  42 بقعه پیر عطا 13353 قاجار  2 5 خ امیر کبیر پامنار بعداز مسجددانگي 43 بقعه سرقبرآقا 927 قاجار  4 12 چهارراه مولوی،خ صاحب جمع  44 بقعه هفت دختران   صفویه  2 5 خ مصطفی خمینی  45 بنیاد شهید دکتر بهشتی  10867 پهلوی اول 6   خ مجاهدین اسلام بین کوچه مجاهد ونورانی  46 بیمارستان رازی   پهلوی اول 3 8 میدان وحدت اسلامی ،بازلرچه طرخانی  47 بیمارستان سینا   قاجار 1 1 خ امام خمینی ،میدان حسن آباد 48 پارک شهر   قاجار 2 8 خ وحدت اسلامی  49 پمپ بنزین ری 14670 پهلوی اول 5   خیابان 15 خرداد، زیر پل هوایی، پلاک 515 50 تئاتر پارس 10402 پهلوی 1 1 خ لاله زار،نبش ک اتحادیه پ348 51 تئاتر سنگلج   پهلوی 2 8 خ بهشت 52 تئاترنصر 6529 پهلوی 1 1 خ لاله زار،بین ک شاهچراغی پ156 53 تخت مرمر 416 قرن12و13ق 2 5 میدان ارگ(مجموعه تاریخی کاخ گلستان) 54 تیمچه اکبریان  13601 قاجار 3   خیابان 15 خرداد کوچه صغیرها مقابل کوچه حکیم پلاک 88 55 تیمچه امین اقدس   قاجار  3 9 بازار مسگرها  56 تیمچه حاجب الدوله    قاجار  3 9 بازار تهران  57 تیمچه صدراعظم   قاجار  3 9 بازارمسگرها 58 تیمچه قیصریه    قاجار  3 9 بازارتهران 59 تیمچه ملا علی کنی    قاجار  3 9 بازارتهران 60 تیمچه مهدیه   قاجار  3 9 بازارتهران 61 چاپخانه اتحاد  15765 پهلوی اول  1 1 میدان امام خمینی (توپخانه)، خیابان فردوسی ، کوچه طبس ، پلاک 7 62 حسینیه آقا سید هاشم 2268 قاجار  1 1 خ جمهوری،بعداز میدان استقلال ک مظفری پ56 63 حسینیه سادات اخوی      2 6 خیابان مصطفی خمینی کوچه علی مرادی -کوچه املح القری  64 حمام پامنار 13354 قاجار 2 5 غرب خیابان پامنار 200متر شمال مسجد پامنار 65 حمام حکیم باشی    قاجار  2 5 خ امام خمینی  66 حمام خانوم(قبله) 10411 قاجار  3   خ مصطفی خمینی خ 15خرداد ، بازارچه نایب السلطنه،ک قبله پ175  67 حمام قرقانی ها  12540 قاجار 3   تقاط خیابان 15 خرداد خ ری کوچه احمد جمشید پور  68 حمام قوام الدوله  14606 قاجار  2 6 خ امير كبير كوچه ميرزا محمود وزيري  69 حمام كدخدا 12277 قاجاریه 3   خیابان خيام، بازار عباس آباد، كوچه كدخدا، پلاك 41 70 حمام گلشن  13597 قاجار  3   خیابان سیروس نبش کوچه بالاگر روبروی امامزاده سید اسماعیل  71 حمام معیر  14608 پهلوی دوم  3   خیابان خیام کوچه آب انبار معیر پ3 72 حمام مهدی خان  14672 قاجار 3   محله بازار شرق چهارسوق بزرگ کوچه غربیان 73 حمام نواب(عمادالدوله ) 16225 قاجار  2 6 خیابان ری  کوچه امامزاده یحیی کوچه  بیک دامغانی  74 حمام هاي داخل بازار    قاجار  3 9 بازار بزرگ تهران  75 حمام همت يار    قاجار  3 8 خ وحدت اسلامی  كوچه فرزين 76 خانقاه صفي علي شاه    قاجار  1 2 خ ظهير الاسلام تقاطع مصباح  77 خانه (زادگاه )دکتر حسابی  2070 قاجار،پهلوی  3 8 خ وحدت اسلامی خ حاج ترخانی ، ک مغفوری ،نبش ک قهرمانی پ53 104 خانه (مهر انگیز کامبیز)فرهنگ امامزاده یحیی    2   خیابان امیرکبیر کوچه میرزا محمود وزر کوچه هداوند 78 خانه آبكار   پهلوی 1 1 خ 30 تير 79 خانه آقایان    پهاوی اول  1 1 خ حافظ خ سخایی، ک جهانشاه ،پ83 310 خانه آیت ا...ایروانی (خانه فرهنگ ایروانی)          خ مولوی بین میدان محمدیه وچهارراه شاهپور کوچه دولت ابادی کوچه حاج حسن  80 خانه آیت ا...کاشانی  13737 قاجار 3   خیابان 15 خرداد شرقی بازارچه نایب السلطنه کوچه کیان تاج ک عباسی  82 خانه ابتهاج (ارغوان) 23878   1   خیابان فردوسی خ شهید تقوی کوچه شهید انوشیروانی پ 22  83 خانه ابوالحسن صبا  10870 قاجار 1 2 خ ظهير الاسلام ،نبش ک صبا پ128 84 خانه امام جمعه  1772 قاجار  2 5 خ ناصر خسرو كوچه پامنارک امام جمعه پ37 85 خانه امین الضرب 10415 قاجار  6 4  خیابان امیرکبیرسه راه امین حضور خ ایران  86 خانه پروین اعتصامی  14619 اواخر قاجار 2   شرق خ مصطفی خمینی پائین تر از چهارراه سرچشمه بن بست شهید کمیلی   87 خانه تاریخی کوچه هفت تن  10414 قاجار  3 8 جنوب چهار سوق بزرگ راسته مسگرهاضلع شرقی بازار مسگرها  88 خانه جلال آل احمد  11206 قاجار  3 8 خ خيام  كوچه باغ معير  89 خانه حسام لشگر  13739 قاجار 3   خیابان خیام کوچه کربلایی کوچه حسام لشگر پ17-19 90 خانه دبیر الملک  14615 قاجار -اوایل پهلوی  2   خیابان امیر کبیر کوچه علیرضا جاویدی کوچه فخر الملک پ13 81 خانه دکتر ابتهاج 23877   6   میدان بهارستان - خیابان مجاهدین اسلام خ ایران  91 خانه رضا خان  11201 قاجار 1 1 خ امام خميني جنب بیمارسستان سینا كوچه شهيد همتي 92 خانه رهاوي 10417 اواخر قاجاریه _ پهلوی 1 2 خيابان سعدي، خيابان برادران شهيد قائدي . نبش ک نفیسی  93 خانه سراج الملک  18676 قاجار 2   خیابان امیر کبیر کوچه سراج الملک فرعی حمام سراج الملک پ37 94 خانه سرهنگ ایرج  13857 قاجار 2   خیابان پامنار بالاتر از مسجدپامنار کوچه صوفیانی  95 خانه سيد جلال الدين تهراني 4568 قاجار  2   خ ري ،نرسیده به سه راه امین حضور پ976 96 خانه شریف العلما(افراسیاب) 10863 قاجار 6   خیابان امیر کبیر خیابان دکتر دیالمه  بین کوچه امین وکوچه مقدم فر 97 خانه شهریار فریبرز 13077 پهلوی اول  1 1 نوفل لوشاتو کوچه گوهر شاد پلاک 85  98 خانه شهيد رجايي 1832 پهلوی 6   خیابان مجاهدين اسلام، كوچه شهيد آاجانلو 99 خانه صادق هدايت  2491 قاجار  1 1 خ فردوسيخ سعدی ،  خ سروش الدين تقويپ11  100 خانه عامري   پهلوی 1 1 خ فردوسي  101 خانه عزیز السلطان (ملیجک)  11211 قاجار 1   خ سعدی جنوبی پایین تر از میدان استقلال ک بانک باشگاه بانک ملت  102 خانه فاضل عراقی (بیمارستان دادگستری ) 2568 پهلوی  1 1 خ فردوسی،(خ انقلاب)خ پارس پ34 103 خانه فخرالدوله  11214 قاجار 6   دروازه شمیران  خ مصطفی خمینی خ فخر اباد 105 خانه فرهنگی نوفل لوشاتو 11202 پهلوی اول 1   خ حافظ خ نوفل لوشاتونبش کوچه شهید محمد بیک 106 خانه قائمی 10865 پهلوی اول  6   خ امیرکبیرخ شهید احمدی(گوته)کوچه شهید شفیعی پ8 107 خانه قوام الدوله (وثوق الدوله ) 2024 قاجار  2 6 سرچشمه كوچه ميرزا محمود وزير (علیرضا جاویدی)پ18 108 خانه کوچه دبیر الملک  11688 اواسط قاجار 2 6 خیابان امیر کبیر کوچه علیرضا جاویدی کوچه فخر الملک پ17 109 خانه کوچه فیروزکوهی  13563 قاجار 2 6 خ مصطفی خمینی ک فیروزکوهی ضلع جنوبی مسجد شیخ عبدالنبی نوری  110 خانه لشگرنويس 12781 پهلوی اول 2 5 خیابان پامنار، كوچه شهيد صوفياني، پلاك 52 111 خانه مؤتمن الاطباء  3104 قاجار  2 5 خ پامنار كوچه نوري زاده ،پ12 112 خانه محله سرچشمه      2 6 خ مصطفی خمینی ک قوام الحضور پ24 113 خانه محله ناصرخسرو      2 5 خ امیر کبیر ناظم الطباء جنوبی ک حشمتی ک کمالی  114 خانه مددچي 10854 اوایل پهلوی 1   خيابان هدايت، كوچه حاج محمد جوادي، پلاك 16 115 خانه مدرس 10848 قاجار  2 6 خ امير كبيرشرقی،ک جاویدی ،ک مدرس پ10 116 خانه مستوفی  الممالك  1505 قاجار  3 8 چهارراه گلوبندك خ خيام كوچه شهيد بادامچي،پ2 117 خانه مسکونی اقای دولو 10866 پهلوی اول 6   خیابان مجاهدین اسلام خیابان شهید استنکافی کوچه قائن پ12 118 خانه مشیرالدوله پیرنیا 1899 قاجار 1 1 خ لاله زار نو حدفاصل خ منوچهری وجمهوری ک پیرنیا پ 423 119 خانه مهربان  13390 پهلوی اول  2 6 خیابان امیر کبیر ک علیرضا جاویدی روبروی خانه قوام الدوله  120 خانه میرزا بزرگ نوری 16707 قاجار  2 5 خیابان پامنار بالاتر از مسجدپامنار کوچه صوفیانی پ 68 121 خانه ناصر الدين ميرزا  12214 قاجار 2 5 خ صور اسرافيل ك شهيد اكبر رومي  122 خانه نصیرالدوله (اتاق آئینه خانه ) 11243 قاجار 2   خ امیر کبیر خ شهید هداوند ک مرآت پ20  123 خانه نصیرالدوله آصفی 10847 قاجار  2 6 خ امیرکبیر شرقی ک جاویدی ،ک مدرس پ24 124 خانه وباغ اتحاديه  12057 قاجار  1 1 ما بین خ فردوسی ولاله زار  لاله زار كوچه اتحاديه  125 دالان دراز بازار بزرگ تهران      3 9 بازار بزرگ تهران  126 دالان ملك     3 9 بازاربزرگ تهران  127 دروازه قديمي محمديه  1096 قاجار  3 11 میدان محمدیه (ميدان اعدام)ک دروازه  128 زورخانه شهید فهمیده  11213 پهلوی دوم 2   خیابان فیاض بخش  ضلع شمالی پارک شهر  129 ساختمان آموزش کودکان استثنایی 12217 پهلوی اول  1 1 خیابان جمهوری خیابان صف پ90 130 ساختمان اداره پست (موزه پست وارتباطات) 3500 پهلوی اول 1   خیابان امام خمینیمقابل خابان خیام 131 ساختمان اداره مرکزی سیمان  13391 پهلوی اول  1   میدان فردوسی خیابان شهید تقوی بن بست انوشیروان پ1 132 ساختمان اوليه روزنامه اطلاعات  13388 پهلوی اول  2 11 خ خيام  سه راه اطلاعات  133 ساختمان بانک تجارت(شاهی ) 7440 قاجار 1 1 میدان امام خمینی  134 ساختمان تجاری غریب  18675 پهلوی 1318 1   میدان استقلال تقاطع خ جمهوری ولاله زار پ251 135 ساختمان جيپ    پهلوی 1 2 خ اكباتان حدفاصل سعدي و ملت  136 ساختمان چاپخانه قديمي مجلس   قاجار  6   خ مصطفي خميني سه راه نخشب  137 ساختمان دادگستری کل کشور  14614 پهلوی اول  2   خیابان 15 خرداد سبزه میدان خ داور دادگستری کل کشور  138 ساختمان راديو ايران  10872 پهلوی اول 2 5 م ارگ،جنب مسجد ارگ 139 ساختمان روغن نباتی جهان (شعبان جعفری) 11199 پهلوی اول  2   خ وحدت اسلامی تقاطع 15 خردادنبش کوچه داداش زاده  140 ساختمان سابق کلانتری بازار آهنگران  4745 قاجار  3   خیابان 15خردادکوچه بازار اهنگران کوچه کلانتری پ 42  141 ساختمان سازمان بازنشستگان نیروهای مسلح 14613 پهلوی 1 1 سرهنگ سخايي بيمه بازنشستگي 142 ساختمان سيمان تهران    پهالوی اول 1 1 خ كوشك 143 ساختمان سينگر 16254 پهالوی اول 1 1 خ سعدي 144 ساختمان شرکت سهامی انتشار  15784 پهلو ی 1   خ جمهوری شرقی ، نبش خ ملت، نرسیده به میدان بهارستان ، پ 102 145 ساختمان شماره 1 وزارت امور خارجه    پهلوی اول 1 1 خ امام خميني  146 ساختمان شماره 2 وزارت امور خارجه   پهلوی اول  1 1 محوطه باغ ملي ميدان مشق 147 ساختمان صندوق پس انداز بانك ملي 2930 پهلوی اول 1 1 خ فردوسي،جنب بانک مرکزی وفروشگاه تعاون 148 ساختمان فرش ايران    پهلوی  1 1 خ فردوسي 149 ساختمان قديمي وزارت دفاع    پهلوی 1 1 ساختمان شماره 2 ميدان مشق 150 ساختمان كوشك 1834 اواخر قاجلر 1 1 ميدان فردوسي، خیابان فردوسي، خیابان كوشك 151 ساختمان لوان تور   پهلوی 1 1 ميدان فردوسي  ضلع جنوب غربي  152 ساختمان نيروي انتظامي    پهلوی 6 3يا4 خ مجاهدين اسلام  153 سازمان بهزيستي    پهلوی 2 8 خ ورزش روبروي پارك شهر 154 سر در باغ ملي 1968 قاجار،پهلوی  1 1 خ امام خميني 155 سر در شمس العماره    قاجار  2 5 خ ناصر خسرو  156 سر در قديمي قور خانه  1912 قاجار 2 5 خ خيام  157 سراي ارديبهشت    قاجار  3 9 خ پانزده خرداد جنب مسجد امام  158 سراي اميد 10413 پهلوی اول  3   خيابان پانزده خرداد،  بعد از خيابان ناصرخسرو 159 سراي توكل    قاجار  3 9 بازار بزرگ  160 سراي جمهوري   قاجار  3 9 بازار گوني فروشها  161 سراي چهار بازار    قاجار  3 9 جنب چهار سوق بزرگ 162 سراي حاج حسن    قاجار  3 9 بازار چهار سوق بزرگ 163 سراي خدايي   قاجار  3 9 چهار سوق 164 سراي خوانساري ها   قاجار  3 9 بازار چهل تن  165 سراي دلگشا (وزیرنظام) 19848 قاجار 3 9 خیابان 15خردادبعد از چهارراه گلوبندک روبروی میدان ارگ پ958 166 سراي رشتي ها   قاجار  3 9 بازار بزرگ قبل از چهار سوق كوچك  167 سراي روشن  13733 پهلوی اول  2 5 خ ناصر خسرو روبروی وزارت دارایی پ32 168 سراي شيخ هادي    قاجار  3 9 اول بازار نجارها 169 سراي شير خلوت    قاجار  3 9 بازار چهار سوق بزرگ جنب مسجد سيد عزيز الله 170 سراي صدريه    قاجار  3 9 بازار بزرگ جنب مسجد امام  171 سراي طالقاني    قاجار  3 9 بين بازار صحافها و حراجها  172 سراي عبدالوهاب   قاجار  3 9 بازار چهار سوق روبروي بازار حلبي ساز ها  173 سراي فروردين    قاجار  3 9 بازار بزرگ جنب سراي ارديبهشت  174 سراي قزويني ها   قاجار  3 9 بازار چهل تن  175 سراي كهنه    قاجار  3 9 انتهاي بازار كفاشها كوچه كبابي ها  176 سراي گردن كج    قاجار  3 9 اول بازار نجارها 177 سراي ميزاني  3971 قاجار  3 8 ميدان محمديه(ضلع شمال غریی)پ877  178 سراي نادعلي   قاجار  3 9 بازار چهل تن  179 سراي نو   قاجار  3 9 انتهاي بازار كفاشها كوچه كبابي ها  180 سراي نواب   قاجار  3 9 بازار آهنگرها كوچه كلانتري 181 سراي وهابیه  14617 اواخر قاجار 3   خیابان خیام کوچه مزینی ابتدای بازار عباس آباد  182 سراي يزديها    قاجار  1 1 خ فردوسي 183 سفارت آلمان    قاجار 1 1 خ فردوسي  184 سفارت انگليس 2280 معاصر- قاجار 1 1 فردوسي چهارراه استامبول ، بین بابی سانس ونوفل لوشاتو 185 سفارت تركيه    معاصر- قاجار 1 1 خ فردوسي  186 سفارت دانمارک  7441 قاجار 1   خیابان لاله زاربین کوچه معماری مخصوص وخیابان تقوی  187 سفارت روسيه    قاجار  2 5 خ پامنار 188 سفارت روماني   پهلوی 6 3 خ فخر آباد 189 سقاخانه آئينه    قاجار 1 2 خ ظهير الاسلام  190 سقاخانه سرچشمه    قاجار 2   خ امير كبير  191 سقاخانه کوچه امامزاده یحیی  14669 قاجار 2   چهارراه سیروس کوچه صاحب دیوان کوچه امامزاده یحیی ک تین نژاد پ73 192 سقاخانه گذر قلي 2691 قاجار 3 8 محله سنگلج گذرقلي، نبش سه راه بازارچه معیر  193 سنگفرش خ امام خميني    قاجار 1 1 خ امام خميني  194 سنگفرش خ انقلاب    پهلوی اول 1   منطقه 11 و 12 195 سنگفرش خ لاله زار   پهلوی 1 1 خ لاله زار 196 شهرداري تهران    پهلوی 2 8  خ بهشت  197 شهرداري سابق منطقه 12   پهلوی  6   چهارراه حسن آباد ابتدای خیابان فیاضبخش  198 علاالدوله   قاجار  3 9 خ ناصرخسرو 199 عمارت پرورشگاه    پهلوی 6 4 مجاهدين اسلام 200 عمارت سردار اسعد بختياري(باشگاه بانک ملی) 1349 قاجار  1 1   خ فردوسي ،ک بانک ،محوطه بانک مرکزی 201 عمارت شرقي چهارراه لاله زار   پهلوی 1 1 تقاطع لاله زار و جمهوري 202 عمارت کاظمی  3030 قاجار 2 6 خ ری ک امامزاده یحیا،ک ابولقاسم ،پ66 203 عمارت کوچه نظامیه  11244 پهلوی اول  1   میدان بهارستانکوچه نظامیه کوچه شهید اصالت پ41 204 عمارت کوشک فخر الدوله (مدرسه روشنگر) 2492 قاجار  6   کوشک فخرالدوله خ بهارستان خ قائن  205 عمارت نظامیه ونقاشیهای آن  261   1 2 میدان بهارستان  206 فروشگاه فردوسي   پهلوی 1 1 خ فردوسي 207 کاخ موزه گلستان  417 قرن 12 و 13 ه ق 2 5 ميدان 15 خرداد(ارگ) 208 کاروانسرای گمرک (پارس) 13581 قاجار  4 12 میدان شوش خ صاحب جمع مابین خیابان محمودی ومشهدی حسن(شاهین ) 209 كاخ شهرباني   پهلوی 1 1 خ امام خميني ميدان مشق 210 كاروانسراي خانات  10418 قاجار  4 12 چهارراه مولوی خ صاحب جمع ،میدان امین السلطان 211 كاروانسراي روغني  دروازه محمديه    قاجار  4 11 ميدان محمديه  212 كافه و هتل نادري 10446 قاجار-معاصر 1 1 خ جمهوري،بعد از خ سی تیر،پ572 213 كتابخانه ملي   پهلوی اول 1 1 خ سي تير 214 كلانتري بازار   قاجار 2 9 خ 15خرداد،بازار كوچه آهنگرها،ک کلانتری پ17 215 كلانتري ميدان 15 خرداد   پهلوی اول 2 5 ميدان 15 خرداد 216 كليساي انجيلي پطروس مقدس 2684 قاجار-معاصر 1 1 خ سي تير،بالاتراز سرهنگ سخایی،پ19 217 كليساي حضرت مریم  7237 معاصر 1 1 خ ميرزا كوچك خان،پ19 218 كليساي ژاندارك 2928 اوایل پهلوی 1 1 حد فاصل خیابان جمهوري، منوچهري، لاله زار، فردوسي 219 كليساي سورپ گئورك 1621 اواخر قاجار 3 8 خ 15 خرداد كوچه (کلیسا )شهيد مغفوري 220 كليساي طاطائوس  2500 قاجار 3 9 221 كليساي گئورگ لاسورویچ  مقدس   قاجار 1 1 خ حافظ خ غزالي،روبروی تالار وحدت  222 كنيسه حضرت ابراهيم    پهلوی اول  1 1 خ سي تير 223 كنيسه حييم  13566 پهلوی اول  1 1 خ سي تير كوچه سيمي 224 گذر محله حياط شاهي    قاجار 2 5 خ ناصر خسرو كوچه مروي 225 گراند هتل 6528 پهلوی  1 1 لاله زار كوچه باربد پ40 226 مجتمع قضايي ويژه    پهلوی  2 5 چهارراه گلوبندك 227 مجلس شوراي ملي وساختمان های ملحق  1605 قاجار 6 4 ميدان بهارستان 228 مجموعه بازار تهران 1540 صفویه،قاجار ،معاصر 3 9 محدوده خ خیام ،مولوی ،سیروس وپانزده خرداد 229 مجموعه ساختمان های  فخر آباد 8008 قاجار 6   بین خیابان شهید مشکی وخورشید  230 مجموعه ساختمان های سازمان ثبت اسناد واملاک  9262 پهلوی اول 1 1 خیابان امام خمینی مجموعه میدان مشق  231 مجموعه عمارت مسعوديه  2190 قاجار 1 1 میدان بهارستان ،خ اکباتان ،تقاطع خ ملت،پ15  232 مجموعه قزاقخانه (دانشگاه هنر) 18474 قاجار-پهلوی  1 1 باغ ملی شمال میدان مشق  233 مجموعه ميدان مشق 2130 قاجاريه 1   بين خیابان امام خميني و سي تير 234 محل جامعه معلولین ایران 10864 پهلوی دوم 6   خیابان مجاهدین اسلام تقاطع ابن سیناوخیابان مجاهدین اسلام  235 مدرسه خان مروي(فخريه) 1731 قاجار 2 5 بازارچه مروي 236 مدرسه دارالفنون 1748 1269 ه ق  2 5 میدان امام خمینی ،خ ناصر خسرو 237 مدرسه دانگي   قاجار 2 5 پامنار سه راه دانگي  238 مدرسه شهيد اندرزگو   قاجار 6 4 خ ايران  239 مدرسه صدر    قاجار 3 9 خ 15 خرداد شمال مسجد امام خميني  240 مدرسه فيروز بهرام  2494 پهلوی اول  1 1 خجمهوری،خ  ميرزا كوچك خان پ2 241 مدرسه كوشش ارامنه   پهلوی اول 1 1 خ جمهوري خ ميرزا كوچك خان 242 مدرسه محمديه  2037 قاجار 3 9 بازار ،پله نوروز خان ، روبروي مسجد جامع 243 مدرسه و بيمارستان امريكائيها    قاجار - معاصر 6 3 خ ابن سينا كوچه قائم 244 مركز آموزش متقين (هنرستان عالي دختران) 13736 پهلوی اول 1 1 ضلع شمالی خ سرهنگ سخايي 245 مسافرخانه امير كبير   پهلوی اول 1 1 خ ميرزا كوچك خان 246 مسافرخانه پارس 15783 پهلوی اول 1318 1 1 میدان استقلال (مخبر الدوله)تقاطع جمهوری ولاله زار ضلع شمال غرب تقاطع  247 مسجد اردبیلی ها  15781 قاجار 3   خیابان 15 خردادکوچه شهید مهدی رئیسی کوچه چال حصار پ25 248 مسجد ارگ   قاجار 2 5 خ ارگ 249 مسجد امام خميني  1667 1240 ه ق 3 9 خ 15 خرداد ،روبروی ناصر خسرو پ17كوچه نوروز خان  250 مسجد بهبهاني  13732 قاجار 2 5 چهاراه سيروس 251 مسجد جامع تهران 1793 قاجار 3 9 خ 15خردادپله نوروز خان ،بعداز تقاطع بین الحرمین  252 مسجد حجتیه  13735 قاجار 4   خیابان شهید هرندی ک شهید زالی (باغ انگوری) 253 مسجد سلمان  19168 پهلوی  6   خیابان 17 شهریور بالاتر از میدان خراسان بین کوچه تشکری وفریوند 254 مسجد سيد عزيز الله  415 13 3 9 بازار چهار سوق بزرگ 255 مسجد شیخ عبدالنبی نوری  13734 قاجار 2 6 خیابان مصطفی خمینی چهارراه سرچشمه  256 مسجد شيخ فضل الله    قاجار 2 8 خ بهشت ک شیخ فضل ا..نوری 257 مسجد عمار ياسر     قاجار 3   خ سيروس 258 مسجد فخر 11205 پهلوی دوم 6   خیابان ابن سینا خ شهید مشکی 259 مسجد قندی  1760 قاجار 4   خانی آباد خیابان تختی  260 مسجد مرندي هاي مقيم  مركز    قاجار 4 11 ميدان اعدام خ خيام  جنوبي  261 مسجد مستوفی الممالک  15768 قاجار 2   محله سنگلج گذرمستوفی  262 مسجد مستوفي يا فاطمه زهرا   قاجار 3 8 خ خيام كوچه سيد نصرالدين 263 مسجد معزالدوله 11463 قاجار  6 4 خ ايران خ احمد احمدي 264 مسجد ملک التجار  14612 قاجار 3   بازار تهران بازار عباس اباد اول حمام چال  265 مسجد ميرزا موسي 11198 قاجاریه 3   خیابان ناصرخسرو، كوچه پله نوروزخان 266 مسجد نظام الدوله 11210 قاجار 2 5 خ ناصر خسرو كوچه ناظم الاطبا 267 مسجد و مدرسه  سراج الملك   1301 1 2 ضلع شمالي امير كبير 268 مسجد و مدرسه آقا محمود حکیم 1635 قاجار 2 5 پامنار ،ابتدای ک مروی ،قبل از حاجیان پ180 269 مسجد و مدرسه اقصي(مشيرالسلطنه) 11208 قاجار 3 9 خ مولوي خ اسفندياري کوچه تشکری موحد  270 مسجد و مدرسه حاج ابوالفتح   1305 5   خ ري كوچه حاج ابوالفتح 271 مسجد و مدرسه حاج حكيم باشمي (ميرزا محمود وزير) 2443 قاجار 2 5 15 15خرداد كوچه تكيه دولت 272 مسجد و مدرسه حاج قنبر علي خان 11209 قرن 13 2 6 خ مصطفي خميني کوچه شهید مرادی کوچه  273 مسجد و مدرسه خازن الملك 11207 1293 3 9 خ 15 خرداد بازار كوچه سيد ولي 274 مسجد و مدرسه خان مروي  412 قرن 13 ه ق  2 5 خ ناصر خسرو،ک مروی  275 مسجد و مدرسه سپهسالار قديم 411 قاجار 2 5 خ ناصر خسرو كوچه مروي  276 مسجد و مدرسه سپهسالارجدید (شهید مطهری ) 260 قاجار 1 2 میدان بهارستان خیابان نظامیه  277 مسجد و مدرسه شاهزاده خانوم    1297 3 8 خ شاهپور گذر وزير دفتر 278 مسجد و مدرسه شيخ عبدالحسين  413 1269 ه ق  3 9 بازار سبزه میدان ،بازار کفاشها پ16 279 مسجد و مدرسه فيلسوف الدوله  1910 قاجار 3 9 خ مصطفی خمینی ،جنب امامزاده سید اسماعیل  280 مسجد و مدرسه كاظميه  13564 قاجار 2 6 خ ري محله باغ پسته بگ  281 مسجد و مدرسه مجد الدوله  1939 قاجار 1 1 خ امام خميني، نرسده به میدان حسن آباد نبش ک میرزایی 282 مسجد و مدرسه محموديه  10846 قاجار 2 6 چهارراه سرچشمه ،خ امير كبيرشرقی پ174 283 مسجد و مدرسه مسجد حاج رجب علي  414 1369 ه ق  3 8 درخونگاه كوچه دباغ خانه(ک اکبر نژاد)ک مغفوری پ70 284 مسجد و مدرسه معير الممالك 2678 قاجار 3 8 میدان محمدیه ،خ خیام ک اهری فنبش کوچه معیر 285 مسجد و مدرسه ميرزا ابوالحسن معمار باشي 2018 قاجار 2 6 كوچه امامزاده يحيي، میدان باغ پسته بک پ171 286 مسجد و مدرسه ميرزا موسي   قاجار 3 9 خ 15خرداد كوچه نوروزخان 287 مسجد و مدرسه و آب انبار معير 2687   3   خیابان خيام، نرسيده به ميدان محمديه، كوچه آب انبار 288 مسجد هدایت  15785 قاجار 1   خیابان جمهوری غربی نرسیده به خیابان لاله زار پ321 289 مسجد همت  14611 قاجار 3   خ مصطفی خمینی کوچه شهید موسوی  بازارچه گذرباشی نبش کوچه همت  290 مسجد هندي ها   پهلوی 6   خ نور محمدي كوچه مشير معظم  291 معبد زرتشتيان(ادریان) 7442 قاجار معاصر 1 1 خ جمهوری،خ ميرزا كوچك خان پ6 292 منار و مسجد پامنار 410 قاجار 2 5 خ امير كبير خ پامنار نبش ک صدیقی |186 293 منزل سفير دانمارك    پهلوی اول 1 1 خ كوشك 294 موزه آبگينه و سفالينه (خانه قوام السلطنه) 2014 قاجاريه     خیابان 30 تير، جنب كوچه نوبهار 295 موزه برق   پهلوی  6 3 ميدان شهدا 296 موزه سابق سينما    پهلوی اول  1 1 خ لاله زار نو، 297 موزه صنعتی 13 ابان 16223 قاجار-پهلوی  1   امام خمینی نبش خیابان فردوسی پ2 298 موزه قدیمی  ملك 1940 قاجار 3 9 خ 15خرداد،بین الحرمین نرسیده به بازار مسجد جامع 299 موزه ملک    قاجار 1 1 خ سی تیرجنب موزه ملی  300 موزه نقاشي پشت شيشه  2322 پهلوی اول 1 2 خ سعدی ،خ قایدی پ270 (خ هدايت) 301 موزه و کتابخانه ملی ايران باستان  1765 پهلوی اول 1 1 خ سي تير 302 موزه هنرهای ملی  1732 قاجار 1   میدان بهارستان  303 میدان مخبر الدوله  14618   1     304 ميدان بهارستان    قاجار-پهلوی  1 2 ميدان بهارستان 305 ميدان حسن آباد 1977 قاجاريه 2   محل  تقاطع  خیابان  امام خمینی و حافظ  306 ميدان محمديه   قاجاروپهلوی اول  3   خ مولوي 307 وزارت اقتصاد و دارايي   پهلوی اول 2 5 خ ناصر خسرو  308 هتل لاله تهران   پهلوی  1 1 لاله زار نو حد فاصل منوچهري و انقلاب  309 هنرستان حافظ  14260 پهلوی اول  3 9 خیابان 15 خرداد بازار کفاش ها ابتدای بازار خیاط ها شمال امامزاده زید  

کشور بزرگ ایران دارای گنجینه های غنی از معماری عامیانه است که بخش بزرگی از آن تاکنون ناشناخته مانده است. هر چند که از حدود دهه 60 میلادی شناخت معماری عامیانه به عنوان بخشی از فرهنگ معماری معاصر به شکلی منظم آغاز شده اما این مباحث آن گونه که باید تاکنون در ایران مورد توجه قرار نگرفته است.
یکی از ویژگی های معماری عامیانه، ناشناخته و گمنام بودن آن است. تا جایی که آن را در برابر معماری یادمانی قرار می دهند. با نگاهی به منابع نگاشته شده درباره معماری گذشته کشور های مختلف خواهیم دید که معماری نوع دوم یا یادمانی بیشتر مورد توجه تاریخ نگاران معماری بوده است. هرچند که در کشور های غربی در سال های اخیر درباره این نوع معماری از طرف مردم، باستان شناسان و محققان مطالب زیادی نگاشته شده است. شاید یکی از دلایل کم توجهی تاریخ نگاران معماری به معماری عامیانه، مشکل تاریخ گذاری بناها بوده است.
در این مقاله سعی بر این است که به جایگاه معماری عامیانه ایران در تاریخ بر اساس منابع موجود اشاره شود.
حدود نیم قرن است که معماری عامیانه به عنوان بخشی از مباحث نظری و جزیی از تحقیقات تجربی معماری مطرح است. پیش از این در سده نوزدهم نیز معماری عامیانه از طرف اشخاصی چون ویوله لدوک و سیدنی ادی به عنوان بخشی از یک دایره المعارف معماری و کتابی در مورد تاریخ تکامل مسکن در انگلستان مورد بحث قرار گرفته بود. این دو نویسنده در کتاب های خود معماری غیر یادمانی مانند خانه های ساده با نقشه های چهار گوش و مربع را به بحث گذاشتند. در هر حال تا پس از جنگ جهانی دوم نمی توان گفت که معماری عامیانه جایگاه ویژه ای در مباحث معماری داشته است.
با مروری در نوشته های مختلف درباره معماری عامیانه متوجه می شویم که نویسندگان مختلف واژه های متفاوتی را برای این نوع معماری به کار گرفتند. معماری بومی، معماری مردمی، معماری ناشناخته و همچنین عامیانه برخی از این واژه ها هستند. واژه معماری بومی نیز یکی از واژه هایی است که در فارسی به عنوان معادل انگلیسی آن به کار می رود.
هرچند این واژه برگردان مناسبی است اما با مقایسه با تعاریف ارايه شده از معماری بومی، گویای آن نیست. معماری بومی يا سرزمینی می تواند به هر نوع معماری که به یک مکان خاص تعلق داشته باشد، اطلاق شود. این نوع معماری می تواند ساختمان های ساده روستایی و شهری و حتی ساختمان های بزرگ و بناهای یادمانی را در بر گیرد.
معماری عامیانه اما در ایران هیچگاه نتوانسته است، جایگاه مشخص و مستقلی را در مباحث معماری به ویژه در حوزه معماری سنتی داشته باشد. تا پیش از این که نخستین کتاب در دهه 60 خورشیدی به عنوان معماری بومی به چاپ رسد، معماری عامیانه نه تحت این عنوان بلکه به عنوان بخشی از مطالعات مسکن، تحقیقات مردم شناسی، اجتماعی و جغرافیایی مورد توجه قرار گرفته است.
بحث معماری عامیانه یا معماری بومی به معنای «سرزمینی» آن اواسط دهه 60 خورشیدی از طرف تعدادی از متخصصان معمار به بحث گذاشته شد. این کار همزمان با کار تحقیقاتی گروه های دیگر است که تحت عنوان گونه شناسی مسکن روستایی و بیشتر با هدف دست یابی به الگوهای مسکن روستایی صورت می گیرد. به نظر می رسد مباحث نظری گروه اول به همان جا خاتمه یابد، اما گروه دوم که تحت حمایت مالی سازمان های دولتی بودند، کارهای متعددی در زمینه ساختمان های مسکونی به انجام رساندند.
در مباحث گروه نخست که شامل چند مقاله از استادان ایرانی و ایتالیایی است، سعی شده، تعاریف و ویژگی های متعددی برای معماری بومی ارايه شود. در اینجا معماری بومی با ویژگی ناشناس بودن سازندگان و بی نیازی به دانستن تاریخ تولد اثر مطرح شده است. با دقت به این دو ویژگی می بینیم که ویژگی نخست یعنی ناشناس بودن سازندگان آن اگرچه برای معماری عامیانه ما صادق است اما برای تعداد زیادی از بناها و حتی بناهای یادمانی هم صدق می کند. ویژگی دوم یعنی بی نیازی به تاریخ تولد اثر هرچند در نظر نخست معمار را از برخی قید و بندها آزاد کرده و موجب تمرکز او در موضوعات دیگر می شود اما دانستن تاریخ نه به معنای هدف اصلی خالی از فایده نیست.
از سوی دیگر باید در نظر داشت که دیدگاه های این چنین نسبت به معماری بومی و تضاد آن با تاریخ بنا به نحوی یک نوع مرز بین این نوع معماری و تاریخ معماری ایجاد می کند که بر اساس آن امکان نادیده گرفتن موضوع تاریخ بنا به طور کلی در مطالعات معماری بومی رایج می شود.
برای یک تاریخ نگار معمار یافتن دقیق یا تقریبی زمان ساخت، هدف نخست در کار است چرا که یافتن تاریخ خود افق های تازه ای را پیش روی وی قرار می دهد. باید توجه داشت که شواهد نشان می دهد که در تاریخ بیش از صد ساله مطالعه آثار معماری ایران، تاریخ نگاران معماری، محوطه های تاریخی و ساختمان های تاریخ دار را بیشتر مورد توجه قرار داده اند.
از سوی دیگر توجه نکردن به تاریخ و ارزش های معماری و آثار اجتماعی و فرهنگی بر معماری عامیانه موجب شده که ساختمان هایی که دارای معماری عامیانه هستند بیش از سایر بناهای تاریخی آماج تخریب و نابودی قرار گیرند.
در این میان مطالعه معماری آب انبارهای یزد و حومه آن نیز می تواند به عنوان نمونه دیگری از وجود آثار غنی معماری و در عین حال نبود جایگاه مناسبی برای این آثار قلمداد شود. هر چند در نوشته های مختلف درباره تاریخ معماری یزد به آب انبارهای مشهور اشاره شده است اما در حومه یزد و نقاط دیگر این شهر، صدها آب انبار کوچک و بزرگ هستند كه تاکنون ناشناخته مانده اند و اینان همه جزو همان آثار معماری عامیانه به شمار می روند.
مشکلات سد راه مطالعات بومی برای محقق تاریخ نگار معماری را می توان در چند محور اصلی خلاصه کرد:
1 _ مشکل تاریخ گذاری: این مشکل نه تنها مشکل اساسی برای مطالعه معماری عامیانه است بلکه مشکل مهمی برای بناهای بزرگ و یادمانی نیز به شمار می رود. ریشه این مشکل را باید در کمبود مطالعات تاریخی و باستان شناسی جستجو کرد. ایران به عنوان یکی از تاریخی ترین کشورهای جهان مطرح است که به رغم آثار متعدد و شاخص معماری مطالعات انجام شده در حوزه معماری آن بسیار محدود است.
2 _ مشکل کمبود اسناد مختلف به ویژه برداشت از آثار عامیانه: این کمبود نیز ریشه در کم توجهی متولیان و محققان تاریخ نگار به مقوله معماری عامیانه دارد. سازمان های متولی در درجه نخست، نسبت به آثار باارزش و نفیس توجه می کنند اما زمانی که محقق با تعداد زیادی از بناهای بدون تاریخ و برداشت نشده مواجه می شود، این امر خود به عنوان مانعی برای وارد شدن به یک بحث تاریخی جلوه می کند.

خاتمه
بحث جایگاه معماری عامیانه در تاریخ شهری ایران را می توان با این موضوع پایان داد که در هدف گذاری مطالعه یک اثر یا یک ساختمان متعلق به بخشی از فرهنگ معماری گذشته ما روش ارزش گذاری چه باید باشد. آیا ارزش تاریخ است یا رسیدن به بخشی از فرهنگ معماری گذشته یا ویژگی های مختلف معماری اثر؟ به نظر می رسد هدف نخست یعنی ارزش گذاری تاریخی در مطالعه ساختمان های گذشته ایران در اولویت قرار گرفته است و بر همین اساس بخش عمده از معماری کشورمان با توجه به این نوع ارزش گذاری، نادیده گرفته شدند.
به دیگر سخن، معماری عامیانه ایران جایگاهی نزدیک به صفر در مطالعات تاریخی دارد.

برداشت=غلام حسین معماریان