شت ســال از وقوع زلزله 5 دي 82 كه طي آن شــهر بم و مناطق اطراف آن به تلي از خاك تبديل و هزاران نفر از مردم اين مناطق زير آوار مدفون و يا بدون سرپناه شدند، مي‌گذرد. امروزمردم شهر تاريخي بم در سالروز وقوع اين زلزله دلخراش با بحران‌ها و مشکلات متعدد و جديدي روبرو هستند. وجود مشکلات متعدد و حل نشده از قديم و اضافه شدن مشکلات جديد هنوز زخم‌هايي كه بر روح و روان مردم بازمانده از زلزله بم وارد شــده التيام نيافته و به رغم اقدامات انجام شده طي چند سال گذشته، شهر بم و مردم آن هنوز با كمبودها و مشكلات زيادي در بخش هاي مختلف دست و پنجه نرم مي‌كنند.

 

يکي از بزرگترين التيام‌ها براي مردم مصيبت‌ زده شهر بم اقدامات فرهنگي و هنري و ساخت و ساز‌هاي اساسي در حوزه فرهنگ و هنر در اين شهرستان است تا با مستمسک قرار دادن فضاهاي فرهنگي و هنري کمي از آن اتفاقات تلخ دور شده و به آينده اميدوار بشوند. اما آيا با وجود گذشت هشت سال از اين اتفاق تلخ و وعده و وعيد‌هايي که براي ساخت مراکز فرهنگي و هنري در اين شهرستان داده شده، پابه‌پاي باقي فضاهاي شهرستان بم اتفاقي افتاده است؟ وقتي مسئولين در شهر تهران با صرف اختصاص بودجه معقول و زمان مناسب در طي کمتر از شش ماه پرديس‌هاي سينمايي مختلف را راه‌اندازي مي‌کنند چطور مي‌شود دلسوزي‌هاي ظاهري مسئولين را ديد و اين همه اتفاق به وقوع نرسيده را ناديده گرفت؟

 

به گزارش CHN پــس از وقوع زلزله دلخراش شــهر بــم، تلاش‌هاي زيادي براي بازســازي اين شــهر صورت گرفت و با كمك‌هاي داخلي و خارجي و اعتبارات خوبي كه توسط دولت اختصاص يافت، كار آواربرداري و بازسازي شهر آغاز شد. منازل مســكوني تخريب شــده مردم آواربرداري شــد و با اختصاص تســهيلات بانكي، مردم خانه‌هاي خود را مقاومتر از گذشــته احداث كردند. ساختمان‌هاي اداري، تجاري، آموزشي، فرهنگي و بهداشتي جديد و مدرني در بم ساخته شد و در بخش اقتصادي نيز بازار قديمي و تخريب شــده شهر بم جاي خود را به بــازاري جديد و مقاوم داده تا در كنار احداث واحدهاي تجاري و صنعتي جديد، قلب اقتصادي اين شــهر دوباره به تپش بيفتدو جاني دوباره به اين شــهر ويران شــده بدهد.

 

در بخش فرهنگي نيز مكان‌هاي فرهنگي متعددي همانند كتابخانه، فرهنگسرا، مســاجد، كانون‌هاي فرهنگي و تربيتي و... در اين شهر احداث شــده است و برگزاري جشنواره‌هاي فرهنگي و سينمايي براي احيا روحيه بازماندگان اين شهرستان شايد کمترين رويکرد فرهنگي مسئولين نسبت به شهرستان بم بوده است که بيشتر حکم بازوي تبليغاتي براي برخي از مسئولين در اين شهرستان باشد.

 

 

به گفته فرماندار شهرســتان بم طي 8 ســال گذشته بيش از 720 ميليــارد تومــان در بخــش عمــران شــهري و احــداث ساختمان‌هاي دولتي و عمومي هزينه شده است. "حسين شايق"، اعتباراتي كه در قالب احداث منازل مسكوني مــردم و ســاختمان‌هاي بخش خصوصي هزينه شــده را 610 ميليارد تومان عنوان مي‌كند و مي‌گويد: «ما براي جذب اعتبارات تخصيص يافته مشكل خاصي نداشته ايم و درخصوص بازسازي شهر بم اكثر مصوباتي كه در ستاد بازسازي اين شهر تصويب شد را اجرايي كرده‌ايم.»

 

به گزارش CHN به نظر مي‌رسد از اين بودجه در نظر گرفته شده تنها 110 ميليارد تومان آن صرف ساخت و سازهاي دولتي شده است که قطعا حوزه فرهنگ و هنر و احداث مراکز فرهنگي همچون سينما و سالن تئاتر و سالن‌هايي مخصوص اجراي مراسم‌هاي زنده موسيقي به‌سان تمامي راهبردهاي نادرست در حوزه فرهنگ در رده آخر قرار گرفته و بودجه قابل اعتنايي به آن افزوده نشده است.

 

كمبود اماكن مذهبي و فرهنگي مانند مساجد و تكايا و سالن‌هاي سينما و فرهنگسراها يا تكميل نشدن عمليات احداث و بازسازي آنها و... از جمله كمبودها و مشــكلاتي است كه در بحث عمران شهري بم در حوزه فرهنگ و هنر به چشم مي‌خورد.

 

مردم شهر بم با اشاره به كمبود فضاهاي فرهنگي، تفريحي و گردشــگري درشهر بم و سردرگمي جوانان بمي براي گذراندن اوقات فراغتشــان معتقدند؛ قبل از زلزله شهر بم داراي 2 سينما به نام هاي شهر تماشا و رزاز بود كه پس از تخريب اين دو سينما بر اثر زلزله، ديگر در اين شهر هيچ سينمايي احداث نشده است. بودجه‌هاي کم که براي ساخت و ساز سينما و بازسازي دو سينماي قديمي اين شهر اختصاص پيدا کرده آنقدر ناچيز است که هيچ‌گاه پاسخگوي نياز‌هاي عمراني آن نبوده است. در سال 89 تنها 30 ميليون تومان براي بازسازي سينما شهرتماشا اختصاص پيدا کرد که اين مبلغ حتي براي بازسازي يک خانه 30 متري هم کافي نيست. اختصاص اين بودجه‌ها به نظر مي‌رسد بيشتر شبيه به خالي کردن شانه از زير بار مسئوليتي است که قرار نيست به آن به طور جدي نگاه شود.

 

شهربازي جديدالاحداث شهر بم نيز كه كلنگ احداث آن پس از وقوع زلزله به زمين زده شد هنوز تكميل نشده و به بهره برداري نرســيده است و اين موضوع باعث شده كه كودكان بمي 8 سال در حسرت و انتظار افتتاح شهربازي بم به سر ببرند. بزرگترين نگراني مردم بم پس از به سرانجام نرسيدن فضاهاي فرهنگي موجود و نبود تفريحي سالم و مجاز در شهر بم باعث مي‌شود كه نسل جوان اين شهر براي پركردن اوقات فراغت به سمت تفريحات ناسالم يا اعتياد گرايش پيدا كنند.

 

هنوز معلوم نيست پس از گذشت هشت سال از اين اتفاق و تخصيص بودجه‌هاي مختلف از سوي دولت‌هاي هشتم؛ نهم و دهم براي بازسازي و مرمت و ساخت‌و ساز‌هاي مختلف در شهرستان بم چرا اين بودجه‌ها کمتر صرف امور فرهنگي مي‌شود و گاهي سرنوشتي نامعلوم دارند.

نبود رويکرد فرهنگي در مواجهه با بحران‌هايي نظير زلزله؛ و عدم جايگاه تناسب روح با مقوله‌هاي فرهنگي هنري در سبد کالاي معنوي مردم آسيب ديده از وقايع طبيعي بزرگترين چالش مسئولين در قبال انجام وظايف خود به آسيب‌ديدگان اينگونه اتفاق‌هاي تلخ است.
 برداشت= خ میراث

هرچقدر سينماي کشورهاي اروپايي و هاليوود سعي در القا درست مديريت بحران در هنگام وقوع رخداد‌هاي ناگهاني را دارد؛ تاريخ سينماي ايران تقريبا حافظه‌اش از ساخت چنين آثاري و ترسيم فضاي پيش آمده‌ي بعد از اين گونه حوادث خالي است. پنجم دي‌ ماه و اتفاق تلخ سحرگاه روزهاي سرد زمستان سال 82 در شهرستان بم نيز نتوانست انگيزه‌اي (حتي از جنس حس رقابت) را در فيلم‌سازان ايراني براي ترسيم فضاي يکي از تلخ‌ترين اتفاقات دهه هشتاد؛ ايجاد بکند.

 

به گزارش CHNکيانوش عياري؛ اميرشهاب رضويان؛ رضا سبحاني و عليرضا بذرافشان شايد از معدود کارگردان‌هايي باشند که چه هنگام وقوع اين اتفاق و چه بعد از آن راهي شهرستان بم شدند و اتفاقات تلخ و موقعيت‌هاي درام و تراژدي اين واقعه بزرگ را به تصوير کشيدند. سه فيلم سينمايي و يک تله‌فيلم حاصل تمام سهم سينماي ايران در نشان دادن چگونگي مديريت بحران هنگام اتفاق تلخي همچون زلزله و نقد درست و ترسيم وضعيت موجود است که يکي از اين سه فيلم هيچ‌گاه رنگ پرده را نديد و دو تاي ديگري هم آن‌چنان که بايد و شايد ديده نشد و نمايش‌هاي محدودي در زمان اکران داشتند.

 

«بيدار شو آرزو» شايد يکي از غافلگيري‌هاي جشنواره بيست‌وسوم فيلم فجر بود. کيانوش عياري در ميانه‌هاي ساخت سريال «روزگار قريب» هنگامي که خبر اين اتفاق تلخ را شنيد دوربين‌اش را برداشت و با يکي از بازيگر‌هاي اصلي سريالش به شهرستان بم رفت تا تلخ‌ترين فيلم‌ کارنامه‌اش را بسازد. فيلمي‌ که آنقدر هولناک و تلخ و پر از اندوه بود که مسئولين جشنواره و مسئولين سينمايي وقت در گوشي به او گفتند که بايد تا هميشه قيد اکران اين فيلم را بزند. هر چند نتورال بودن تمامي فيلم‌هاي عياري هميشه يکي از مشکلات اکران فيلم‌هايش شده‌است. اما حکايت « بيدار شو آرزو» حکايت ديگري است.

 

 

بعد از زلزله بم عكاسان و فيلمسازان بسياري به منطقه رفتند تا از اين فاجعه انساني تصاويري را ثبت و ضبط كنند. اما در بين تمام فعاليت‌هايي كه انجام شد تنها يك فيلم سينمايي بلند به مرحله توليد رسيد. «بيدار شو آرزو» به كارگرداني كيانوش عياري. كارگردان فيلم سينمايي « بودن يا نبودن » 11 روز پس از زلزله به همراه گروهش در منطقه حاضر بود و دو روز بعد فيلم را كليد زد. تمام كساني كه به بم رفتند هرگز اولين حس خود در مواجهه با اين فاجعه انساني فراموش نمي‌كنند. عياري در اين‌باره مي‌گويد: «درست همان حسي بود كه پس از ورود به خرمشهر آزاد شده داشتم. ديدن شهري كه روزگاري رونق داشته و امروز خرابه‌اي بيش نيست باعث ايجاد حالتي فرازميني و غير قابل توضيح مي‌شد. يادم هست در طول سه ماه اقامت در بم مانند كسي كه دچار شوك شده باشد مدام به بچه‌هاي گروه مي‌گفتم قضيه خيلي جدي است.»

 

 

فيلم‌برداري در منطقه‌اي كه آواري از مصيبت بر سر ساكنانش هموار شده است به طور قطع بسيار دشوار خواهد بود:«گستاخانه‌ترين دوران زندگيم را گذراندم به خصوص در روزهاي اول و در اوج ماتم اهالي شهر. در اين شرايط خيلي جسارت مي‌خواهد كه با بازيگر درباره حس و حركت حرف بزني. در روزهاي ابتدايي سعي مي‌كردم با اهالي شهر چشم در چشم نشوم. حتي مكان‌هايي فيلم‌برداري مي‌گذاشتم كه از مركز شهرها و مردم فاصله داشته باشند. اما برخورد مردم غير منتظره بود. آنها در عين ماتم‌زدگي صميمانه و با صداقت با ما همكاري مي‌كردند. هرگز نشد كودكي را جلوي دوربين ببريم كه از نيم ساعت تا دو روز زير آوار نمانده باشند.»

 

عياري در تمام آثارش از رويكردي احساسات گرايانه پرهيز داشته و با سماجت فراوان تلاش كرده است تا هرگز تماشاگر را با فشارهاي حسي تحت فشار و تاثير قرار ندهد. ولي زلزله به خودي خود واقعه دلخراشي است كه در برخورد با آن نمي‌توان تحت تاثير و منقلب نشد: «من در اين زمينه بسيار سختگيرانه‌تر از آثار ديگرم برخورد كردم. تمام تلاشم اين بود كه فيلم به ورطه سانتي مانتاليزم نيفتد. منتهي قبول كنيد با توجه به فضا و موضوع مورد بحث به صورت كامل امكانپذير نبود. در واقع حكايت ما همان بيت شاهنامه است كه: يكي داستان است پر آب چشم/ دل نازك آيد ز رستم به خشم. البته اميدوارم تماشاگر متوجه اين كوشش ما بشود و فيلم آنقدر وقار داشته باشد كه احساساتي جلوه نكند.»

 

 در فيلم «بيدار شو آرزو» مهران رجبي نقش مرد زنداني‌اي را بازي مي‌كند كه پس از زلزله و با ويراني شهر به سوي خانه‌اش ميرود.  عياري فيلم بيدار شو آرزو را با هزينه‌هاي شخصي توليد كرده است.

 

«خاک سرد» ساخته رضا سبحاني و با بازي محمدرضا فروتن هم داستاني حول محور زلزله بم و حوادث منتهي به آن را دارد. داستان فيلم پيرامون زندگي مردي است با بازي محمدرضا فروتن که خانواده‌اش را در زلزله بم از دست مي‌دهد. فيلمي که اگرچه نه در اکران و نه در جشنواره‌هاي متعدد نتوانست توجه مخاطب حرفه‌اي و معمولي سينما را جلب کند اما از معدود آثاري است که به بهانه زلزله بم به اين اتفاق تلخ پرداخت.

 

به گزارش CHN «ميناي شهر خاموش» ساخته اميرشهاب رضويان و با بازي عزت‌الله انتظامي و صابر ابر و شهباز نوشير داستان دکتري را روايت مي‌کند که بعد از سالها زندگي در آلمان تصميم مي‌گيرد به شهر زادگاهش بم برگردد و به دنبال دختري به نام مينا بگردد که او را دوست داشته و رابطه‌اي بي‌سرانجام برايشان رقم خورده است. اميرشهاب رضويان با تکيه بر داستاني خطي روايت شهر بم بعد از سه سال از واقعه زلزله را روايت مي‌کند و خرابي‌هاي شهر بم را نمونه‌اي از ويراني گذشته‌ انسان‌هاي اين شهر مي‌داند. اين فيلم با توجه به موضوع عمومي‌ترش تماشاگر بيشتري را به خود جذب کرد اما هيچ‌گاه نتوانست به آنچه که استحقاق بيشتر ديده شدن فيلم است دست پيدا کند. «ميناي شهر خاموش » در جشنواره بيست و پنجم فيلم فجر توانست جوايز متعددي را به خود اختصاص دهد و مورد توجه منتقدان قرار گيرد.

 

فيلم تلويزيوني «لرزش زندگي» از معدود ساخته‌هاي صدا و سيما درباره زلزله بم است که توسط عليرضا بذرافشان و با بازي محمدرضا فروتن داستان جواني است که براي تحويل يک محموله مواد مخدر به شهرهاي مرزي از شهر بم مي‌گذرد و ورود او به اين شهر همزمان مي‌شود با زلزله شهر بم که موجب مي‌شود او درگير کمک کردن به زلزله‌زدگان اين شهر شود.

 

در کنار اين آثار، برخي بازيگران و کارگردانان جوان هم درباره بم فيلم‌هايي ساخته‌اند که از آن جمله مي‌توان به کارهاي امير آقايي و فيلم "باد در خاموشي خاک" ساخته رامتين لبافي اشاره کرد. بم در سينماي مستند و کوتاه هم رونق چنداني نداشت. تنها چند اثر آن‌هم با اکران‌هاي محدود خانه هنرمندان يا جشنواره فيلم بم و سينما حقيقت، اين فاجعه انساني را به تماشاچيان نشان دادند.

 

به نظر مي‌رسد با توجه به آثاري که درباره اين اتفاق تلخ و تکان دهنده ساخته شده است هيچ‌گاه توقعات مخاطبين را براي ديدن ابعاد يک اتفاق تلخ و انساني برآورده نکرده است و هنوز هم سوژه‌ها و داستان‌هاي زيادي را مي‌شود بر مبناي اتفاقات انساني در اين شهر تاريخي روايت کرد.